Haar uitgangspunt is een uitspraak van de Britse essayist G.K. Chesterton: ‘Een echte democratie is een poging om, net als een vrolijke gastvrouw, ook de stillen en terughoudenden een stem te geven.’
Laat dit nu het standpunt zijn dat wij bij Meer Democratie vzw van in het begin hebben ingenomen en verdedigd.
Kiezen of stemmen?
Evenals wij heeft Landemore een probleem met de verkiezingen. Want volgens haar “houden verkiezingen een oligarchisch systeem in stand waarbij de politieke en bestuurlijke macht in de handen is van een kleine groep mensen. Het begint al bij wie zich kandidaat stelt: doorgaans ambitieuze mensen die gericht zijn op macht. Kandidaten uit deze homogene groep worden door kiezers keer op keer herkozen.”
Hierdoor ontstaat een bestuurlijke klasse waarin mensen uit de hoogste inkomens- en opleidingsgroepen sterk vertegenwoordigd zijn. Bijvoorbeeld in Amerika: in het congres komen de meeste leden uit de top 1 procent van de samenleving, waardoor grote delen van de bevolking nauwelijks vertegenwoordigd zijn. Het Beleid wordt zo niet primair bepaald door de voorkeuren van de meerderheid, maar door die van welgestelde en goed georganiseerde groepen in de samenleving.
Ook in ons land is het niet veel beter. De parlementen worden niet door de burgers samengesteld maar door de partijbesturen. Eveneens hebben de burgers geen zeggenschap over de samenstelling van de kieslijsten. In ons parlement zitten partijvertegenwoordigers maar geen volksvertegenwoordigers.
De oplossing: burgerloting
Landemore ziet een systeem van burgerloting als de manier om de drie klassieke democratische idealen: vrijheid, gelijkheid en broederschap beter te bereiken. Vrijheid betekent daarbij niet alleen stemmen op vertegenwoordigers, maar daadwerkelijk deelnemen aan het uitoefenen van macht. ‘Burgers regeren en worden op hun beurt geregeerd’, vertelt de hoogleraar. In die zin biedt loting een vorm van politieke soevereiniteit die verder gaat dan louter toestemming geven aan anderen.
Het meest voor de hand liggende argument voor burgerloting is volgens Landemore “gelijkheid”. Want, zo stelt zij, ...‘bij loting heeft iedere burger exact dezelfde kans om politieke macht uit te oefenen, iets wat bij verkiezingen of zelfselectie per definitie niet het geval is.’
Is enkel burgerloting wel de ultieme oplossing?
Er valt veel te zeggen voor een “geloot” parlement, al was het maar dat door politieke functies (via loting) te laten rouleren de prikkel tot carrièrepolitiek vermindert, belangenverstrengeling en eventuele corruptie kan worden voorkomen. Ook doorbreekt loting de concentratie van macht in kleine, gesloten netwerken waarin dezelfde elites elkaar blijven opvolgen en invloed behouden.
Als meest voor de hand liggende argument voor burgerloting noemt Landemore dus “gelijkheid”. Bij burgerloting ontvangt iedere burger een 'loterijticket': een gelijke kans om direct deel te nemen aan politieke besluitvorming. Wordt “gelijkheid” hier het voorwerp van het “kansspel” van een loterij?
Anderzijds is haar uitgangspunt een uitspraak van de Britse essayist G.K. Chesterton: ‘Een echte democratie is een poging om, net als een vrolijke gastvrouw, ook de stillen en terughoudenden een stem te geven.’ Krijgen de stillen en terughoudenden hun stem “bij toeval”?
Het wezen van democratie
Democratie is het maatschappelijke gesprek waarin we als gelijkwaardige burgers afspraken maken over hoe we met elkaar omgaan en welke wetten we willen. Hier worden de verhoudingen van mens tot mens geregeld en dit belangt dus ieder individu aan. Deze regeling resulteert in wetten. Hier stelt zich de vraag: Wat komt de mens toe louter op basis van zijn mens-zijn? Hoe wil ik dat de andere mens, krachtens zijn mens-zijn, behandeld wordt – zoals ook ikzelf? Daar liggen de diepere vragen van een rechtvaardige samenleving. Daarbij wordt ons rechtvaardigheidsgevoel aangesproken en dit zegt: iedereen is gelijk voor de wet. Opdat iedereen gelijk voor de wet zou kunnen zijn, moet ook iedereen op gelijke wijze kunnen deelnemen aan de productie van wetten – en niet alleen gelijk zijn in het gehoorzamen eraan.
Het gelijkheidsprincipe is het basisprincipe van de democratie.
In een rechtvaardige samenleving, kunnen diegenen die de gevolgen van een beslissing moeten dragen logischerwijs ook mee beslissen. Gelijkheid in het maken van de wet wordt gerealiseerd door een democratie waarin voor ieder individu een gelijke vrije stem wordt gegarandeerd, ook in de wetsproductie. Door het lot laten beslissen wie een stem heeft en wie niet schendt reeds het gelijkheidsprincipe.
Democratie in de praktijk
In een echte democratie krijgt iedere burger een vrije en gelijke stem in het maken en stemmen van wetten. Dit betekent dat de burgers, via referenda op burgerinitiatief, zelf wetsontwerpen kunnen indienen en die door het - al of niet gelote - parlement of via referenda laten goed- of afkeuren. Hierin ligt meteen ook het antwoord op de vraag op welke manier rekening kan worden gehouden met alle lagen van de bevolking. Ook de stillen en terughoudenden kunnen gegarandeerd stemmen.
Om dit klaar te krijgen moeten mensen zich natuurlijk organiseren. Rond bepaalde problematieken en thema’s zullen mensen zich verzamelen. Initiatieven en discussies worden op gang gebracht. Deze verzameling van burgers is het nieuwe middenveld, dat wetgevende initiatieven kan nemen.
Op deze manier kan er rekening worden gehouden met diverse maatschappelijke groepen. Elke burger, ongeacht hun achtergrond, of ze nu behoren tot kwetsbare groepen zoals mensen in armoede, personen met een handicap, ouderen, jongeren of vrouwen, krijgt zo de kans om op een gegarandeerd vrije en gelijke manier deel te nemen aan besluitvorming. Dit kan zowel door initiatieven te nemen als door erover te stemmen.
Wat staat er ons te doen?
De democratie is levendiger dan we denken als we de “Democratie” correct toepassen en bindende referenda op volksinitiatief zowel op lokaal als op nationaal vlak mogelijk maken.
Als blijkt dat de mensen via referenda daadwerkelijk de vormgeving van hun gemeenschap zelf kunnen bepalen, zal het democratisch bewustzijn in brede lagen van de bevolking groeien en sterker worden. De mensen zullen meer en meer actief deelnemen aan het beleid en de smaak van actief burgerschap te pakken krijgen.
Sluit u aan bij Meer Democratie vzw en steun onze actie om bindende referenda mogelijk te maken. Maar hiervoor moet de Belgische Grondwet worden aangepast.
Beste medeburger, doe met ons mee en teken de petitie om de Belgische Grondwet aan te passen om bindende referenda in ons land mogelijk te maken.
Grondwetswijziging voor invoering van bindende referenda
https://dekamer.mijnopinie.belgium.be/initiatives/i-988?locale=nl