De angel zit ditmaal in een subtiele, administratieve aanpassing van het verzoekschrift (het lokale petitierecht). Voortaan stelt het reglement dat een verzoekschrift enkel nog een heel strikt "verzoek om iets te doen of iets te laten" mag bevatten.
Op het eerste gezicht lijkt dat een technische verfijning, maar in de praktijk trekt de stad hiermee een muur op. Het maatschappelijk middenveld gebruikte het verzoekschrift de afgelopen jaren immers om uitgebreide nota’s, visieteksten en goed onderbouwde beleidsadviezen op de agenda van de gemeenteraad te zetten. Door die definitie nu zo rigide te verengen, kan de administratie elk inhoudelijk burgeradvies simpelweg onontvankelijk verklaren. De laagdrempelige inspraak dreigt zo te verwateren tot een louter administratieve formaliteit.
Natuurlijk kan een gemeenteraad via een huishoudelijk reglement het hogere Vlaamse Decreet Lokaal Bestuur niet uitschakelen; het recht op een volksraadpleging (referendum) blijft wettelijk bestaan. Maar de drempels daarvoor zijn gigantisch hoog — denk aan de ruim 26.000 handtekeningen die in Gent nodig zijn — én de uitslag is in Vlaanderen nooit bindend. Het resultaat is een grote uitdaging voor de lokale democratie: het meest laagdrempelige instrument (het verzoekschrift) wordt inhoudelijk ingeperkt, en het zware instrument (de volksraadpleging) mist wettelijke tanden. Dit toont aan hoe kwetsbaar de weinige inspraakkanalen van de burger vandaag zijn.
De onmogelijke spagaat van de sociale sector
Organisaties zoals Saamo leveren onschatbaar werk door achtergestelde groepen een stem te geven en hen te betrekken bij het beleid. Bij het recente Gentse woonreferendum bleek nog hoe groot de kracht en de maatschappelijke waarde van die mobilisatie is. Juist omdat dit werk zo essentieel is voor een rechtvaardige samenleving, is de huidige politieke tendens zo zorgwekkend. Het sociale middenveld bevindt zich in een onmogelijke spagaat: ze moeten onafhankelijk opkomen voor de meest kwetsbaren, maar zijn voor hun voortbestaan nagenoeg volledig afhankelijk van tijdelijke projectsubsidies en politieke budgetten.
Nu de politieke wind op verschillende beleidsniveaus keert en er besparingslijstjes circuleren, ontstaat er een reële en begrijpelijke onzekerheid. De angst om banen, expertise en broodnodige structuren te verliezen is tastbaar. Het legt een fundamenteel structureel probleem bloot: zolang burgerparticipatie en de financiering van het middenveld afhangen van de tijdelijke welwillendheid van een zittend politiek bestuur, blijven ze kwetsbaar voor politieke verschuivingen.
Begrijpelijke drempels overwinnen
Binnen sociale bewegingen leeft soms een legitieme aarzeling om instrumenten van directe democratie — zoals bindende volksinitiatieven — voluit en structureel te verankeren in de wet. De vrees bestaat dat dergelijke krachtige instrumenten ook door andere krachten in de samenleving gebruikt kunnen worden voor standpunten die haaks staan op de eigen inclusieve waarden. Dat is een zeer begrijpelijke en menselijke reflex.
De Gentse casus rond het verzoekschrift laat echter zien dat het huidige alternatief — de spelregels informeel of volledig in handen van de politieke klasse laten — helaas ook geen bescherming biedt. Juist wanneer de formele spelregels niet robuust en objectief verankerd zijn, behoudt de overheid de exclusieve macht om de grenzen van de inspraak naar eigen hand te zetten. Om kwetsbare groepen op lange termijn te beschermen, hebben we instrumenten nodig die niet bij de minste politieke tegenwind kunnen worden bijgestuurd.
Naar een solidair en democratisch bondgenootschap
Het is tijd om die koudwatervrees samen te overwinnen en de handen ineen te slaan. Directe democratie, mits goed omringd door heldere spelregels, een neutrale moderatie en ruimte voor een sereen debat, is geen bron van polarisatie maar juist een platform voor verbinding. In landen met een rijke traditie in volksinitiatieven, zoals Zwitserland, zien we dat juist minderheids- en belangengroepen deze instrumenten succesvol gebruiken om hun grieven op een vreedzame, constructieve en wettelijke manier op de agenda te zetten. Het dwingt de hele samenleving tot dialoog en nuance, omdat een voorstel pas kans maakt als het een brede meerderheid van medeburgers aanspreekt.
Laten we de Gentse reglementswijziging dan ook niet enkel zien als een bron van frustratie, maar als het momentum voor een nieuw, krachtig bondgenootschap. Organisaties die strijden voor sociale rechtvaardigheid en organisaties die wegen op de democratische spelregels, zoals Meer Democratie vzw, hebben elkaar harder nodig dan ooit.
Laten we samen de brug oversteken en schouder aan schouder strijden voor robuuste, bindende instrumenten van directe democratie. Alleen wetten die de stem van élke burger onafhankelijk beschermen, bieden het sociale middenveld het schild dat het verdient.
Sluit u aan bij Meer Democratie vzw en steun ons om ons land democratischer te maken. Onze acties zijn alleen mogelijk door mensen als u. Meer Democratie krijgt geen subsidie en de meeste private fondsen sluiten politieke doelstellingen uit. Help ons nog sterker te staan en word Vriend voor een maandbedrag dat u zelf kiest. Daarmee zorgt u dat we snel kunnen handelen en acties op langere termijn kunnen plannen. Maar ook met een eenmalige donatie helpt u onze acties vooruit!
Beste medeburger, doe met ons mee en teken de petitie om de Belgische Grondwet aan te passen om bindende referenda ook in ons land mogelijk te maken:
Grondwetswijziging voor invoering van bindende referenda
https://dekamer.mijnopinie.belgium.be/initiatives/i-988?locale=nl