Zwitserland in een notendop
Wanneer we bij Meer Democratie spreken over directe democratie, verwijzen we vaak naar Zwitserland. Niet omdat het een perfect land is, maar omdat burgers er tastbare democratische rechten hebben die veel verder gaan dan enkel stemmen om de paar jaar.
Al sinds de 19de eeuw is directe democratie in Zwitserland verankerd in het politieke systeem, als aanvulling op het parlementaire bestuur. Burgers nemen er regelmatig beslissingen over belangrijke maatschappelijke thema's via referenda en dat op lokaal, regionaal én nationaal niveau.
Belangrijk om te benadrukken: deze volksstemmingen worden niet opgelegd door de overheid. Ze bestaan omdat burgers daar recht op hebben. Het zijn burgers zelf die het initiatief kunnen nemen om beleid goed te keuren, bij te sturen of tegen te houden.
Hoe werkt directe democratie in Zwitserland?
In grote lijnen beschikken Zwitserse burgers over drie krachtige instrumenten:
-
Het verplicht referendum
Voor bepaalde beslissingen, zoals grondwetswijzigingen, moet altijd een volksstemming plaatsvinden. Dit ligt vast in de grondwet.
-
Het facultatief (optioneel) referendum
Wanneer het parlement een wet goedkeurt, kunnen burgers een referendum afdwingen als minstens 50.000 mensen dat vragen. Zo hebben burgers het laatste woord over nieuwe wetgeving.
-
Het Volksinitiatief
Burgers kunnen zelf wetsvoorstellen indienen. Als 100.000 mensen zo'n voorstel steunen, komt het automatisch op de agenda van een referendum. Zo kunnen thema's die politiek gevoelig liggen of genegeerd worden, toch democratisch besproken worden.
Deze instrumenten zorgen ervoor dat de kloof tussen politiek en samenleving kleiner wordt. Directe democratie fungeert als een permanente feedbacklus: ze meet wat er leeft, zet maatschappelijke noden op de agenda en houdt beleidsmakers scherp.
Wat leren we hieruit?
Zwitserland toont dat burgers perfect in staat zijn om mee verantwoordelijkheid te dragen. Onderzoek wijst uit dat burgers doorgaans voorzichtig stemmen en zelden extreme of slecht onderbouwde voorstellen goedkeuren. Het idee dat burgers 'onverantwoordelijk' zouden beslissen, houdt in de praktijk geen stand.
Dat betekent niet dat het Zwitserse systeem foutloos is. Ook daar bestaan ongelijkheden en discussies. Maar één zaak is duidelijk: burgers hebben er méér invloed op hun eigen toekomst dan in veel andere landen.
Waarom dit vandaag relevant is
Het lage vertrouwen in de politiek is geen toeval. Mensen voelen zich niet gehoord. Meer democratie betekent dan ook niet chaos of stilstand, maar net meer betrokkenheid, verantwoordelijkheid en legitimiteit.
Bij Meer Democratie geloven we dat ook in België stappen mogelijk zijn richting meer directe burgerinspraak: via bindende referenda, burgerinitiatieven en participatieve besluitvorming. Niet als vervanging van het parlement, maar als noodzakelijke aanvulling.
Een democratie werkt pas écht wanneer burgers niet alleen mogen stemmen, maar ook mogen meebeslissen.
Wil jij meer weten over hoe directe democratie concreet kan werken?
Lees ons achtergrondartikel over directe democratie in Zwitserland en andere landen en ontdek hoe burgers daar écht mee beslissen.