interview Paul Nollen over loting | Meer Democratie

interview Paul Nollen over loting

Paul Nollen (gewezen elektricien en syndicaal afgevaardigde, °1943) is dé loting-man binnen Meer Democratie vzw. Sinds jaar en dag buigt hij zich over de vraag: hoe kan loting worden ingezet om méér democratie mogelijk te maken?

Het bleek een ware uitdaging. Wereldwijd zijn er heel wat voorstellen en experimenten over loting, maar niet allen blijken even efficiënt of oprecht. In tegenstelling tot directe democratie (het initiatief en referendum systeem, lees: het ‘Zwitsers systeem’) waren er niet meteen criteria ter beschikking om deze initiatieven op hun (democratische) waarde te beoordelen.

Loting wordt zogezegd ingezet om de rol van de burgers in het politieke proces te vergroten, maar deze belofte werd nog te zelden waargemaakt. Alles hangt af van hoe het instrument over loting wordt toegepast en welk systeem er gebruikt wordt.

De vermaarde ‘duivelse details’

De details van de uitvoering bepalen de bruikbaarheid van het instrument. Je moet dus altijd oog hebben voor de opdrachtgevers/sponsors, ‘who benefits?’ (wie heeft er voordeel van)  en ‘follow the money’ (hoe lopen de geldstromen?). Uiteraard zullen allerhande belangengroepen proberen het instrument ‘loting’ te kapen en in te zetten voor hun eigen doelstellingen.

Kaping is het hoofdprobleem: je ziet dat ook bij de invulling van de begrippen ‘democratie’***, ‘participatie’***, ‘referendum/plebisciet’*** en bij ‘loting” is dit niet anders.

Let dus goed op die duivelse details. Onze publicaties moeten de mensen in staat stellen om de adders, het bedrog te herkennen in nieuwe voorstellen inzake loting.  Daarbij zijn niet onze voorstellen van belang, maar het feit dat we voorstellen kunnen formuleren die wél aan alle criteria voldoen.

Wat is het concrete resultaat totnogtoe?

Mijn studiewerk kent verschillende dimensies:

  • initiatieven over loting wereldwijd becommentariëren, ideeën uitwisselen met buitenlandse instituten, academici en activisten: nagaan aan welke criteria een voorstel moet voldoen om ‘aanvaardbaar’ en ‘democratisch’ te zijn·      
  • uitwerking voorstellen over loting binnen onze (Vlaamse, Belgische en Europese) bestuurlijke context: de beste elementen worden weerhouden en geïntegreerd in wetvoorstellen, gericht aan de Vlaamse/Belgische overheid en de EU

Mijn voorstellen werden internationaal gepubliceerd en hebben tot een reeks opmerkingen en voorstellen aanleiding gegeven. Er is evenwel niets fundamenteel gewijzigd tegenover de eerste publicaties. Ik neem dus aan dat de voorstellen robuust zijn. Uiteraard zijn ook de criteria zelf geen natuurwetten. Ook deze kunnen het voorwerp uitmaken van een meer uitgebreide (academische) studie. Mensen die die de moeite willen nemen om kritiek of voorstellen te formuleren zijn meer dan welkom.

Hoe ver staat loting in België? Wat is de stand van zaken? Waar zijn eventuele openingen?

Er zijn verschillende belangstellenden: universitairen, diverse activisten en politici/politieke partijen. Wat deze laatste betreft: de tot hiertoe voorgestelde initiatieven zijn compleet onaanvaardbaar vanuit het oogpunt van ‘democratie’ en voldoen niet aan onze criteria.

We hoeven de wetsvoorstellen van Groen en sp.a slechts af te toetsen aan onze criteria om te beseffen dat deze voorstellen geen evolutie naar “meer democratie” inhouden. Het zijn slechts pogingen tot recuperatie die het lotinginstrument uithollen en waardeloos maken.

Wie zijn je medestanders? En tegenstanders?

Eigenaardig genoeg zijn er onder de ‘medestanders’ van het gebruik van loting ook ‘tegenstanders’ van de directe democratie.  Toch kunnen ook zij niet ontkennen dat het gros van de huidige loting voorstellen te danken zijn aan de instellingen die effectief met loting werken juist te vinden is in de landen en staten mét ‘bindend referendum op volksinitiatief’ in hun grondwet (Washington, Oregon, ... ) en dan ook tot stand gekomen zijn door een referendum. Het is volgens mij cruciaal om samen te werken en desgevallend zal dan de burger zelf (in een democratie) wel bepalen welke instrumenten hij wenst te gebruiken.

Bedoel je dat loting (representatieve of indirecte democratie) en referenda (directe democratie) samen gaan? Hoe gaat dat concreet in zijn werk? 

In de meeste gevallen worden voorstellen geformuleerd waarbij er zowel een 'verkozen' wetgevende orgaan is als een orgaan aangeduid door loting. Er zijn ook sommige voorstellen die het initiatief- en referendumsysteem integreren met loting (cfr Californië voorstel). Hier gaat het dan om de handtekeningwerving die soms te zware eisen stelt aan de initiatiefnemers te vervangen door een Jury die de maatschappelijke relevantie van een voorstel (met lagere handtekeningdrempel) evalueert. De meeste van deze voorstellen zijn ook allemaal terug te vinden in ons ontwerp.

Er moet dus dringend een samenwerking komen/bruggen worden gebouwd tussen de ‘referendistas’ en de ‘sortinistas’.

En we moeten David van Reybroeck overtuigen, vermits hij hier in Vlaanderen vaak de micro in handen heeft. Maar vraag u eens af: waarom worden zijn voorstellen door veel politici wél met gejuich onthaald? Omdat de zittende macht beseft dat deze voorstellen hun macht niet aantasten.  Ze hebben de zwakke punten reeds gevonden (gemengde panels, te lang mandaat, participatie-industrie, niet descriptief representatief, de zgn 'wetenschappelijke' begeleiding waarbij mensen worden beïnvloed en aangestuurd, gebrek aan slagkracht/beslissingsrecht, ...). 

 

 

 

 

 

En nu het loting-dossier 

Loting wordt best veel gebruikt in onze samenleving. Vaak om een keuze te maken die we dan als 'aanvaardbaar' beschouwen, omdat ze volledig op het toeval berust en dus een gelijke kans geeft aan iedereen, zonder enig vooroordeel. Ook in de rechtspraak vinden we de aanstelling van de Jury door loting nog terug (nog bijzonder uitgebreid in de Angelsaksische landen).

In de politieke sfeer was het gebruik echter bijna volledig verdwenen om dan enkele tientallen jaren geleden, discreet her en der wereldwijd, terug op te duiken. 
 

In de politieke sfeer onderscheiden we voornamelijk volgende toepassingen:*
 

1- Raadpleging van de bevolking, bijvoorbeeld met een deliberatieve staalname

*Consultation of the population, like with deliberative sample;

2- Informatie van ambtenaren en burgers door een positionering

*Information of officials and citizens through a statement;

3- Controle en beoordeling van de regering en de gevoerde politiek

*Control and evaluation of government, officials and policies;

4- Beslissingen in sommige participatieve budgetten zoals in Duitsland en China

*Decision as in some participatory budgets, e.g in Germany or China;

5- Wetgeving zoals in een tweede wetgevende kamer van het Parlement

*Legislation, like with an additional chamber of the Parliament;

6- Grondwet, zowel wijzigingen als het opstellen van een nieuwe grondwet

*Constitution, both for reform and writing a new text;

7- Lange termijn beslissingen zoals in verband met klimaatverandering of wetenschappelijk / technische risico's

*Long-term issues, such as climate change or techno scientific risks.
 

- Dossier loting

Onze belangstelling, als voorstanders van democratie (wetgevend beslissingsrecht van de burgers), ging  dus in de eerste plaats uit naar de 'wetgevende toepassingen'.

In eerste instantie dient ons werk om aan iedereen toe te laten om voorstellen, waarin loting gebruikt wordt, te beoordelen en om zelf voorstellen uit te werken die bv. de toets van referendum op volksinitiatief zouden kunnen doorstaan (mocht dit mogelijk zijn).

Zie pdf
 

- Begrippen en toepassingen

De gebruikte termen in loting worden besproken en gedefinieerd. Het is belangrijk, zeker in de politieke sfeer, om de inhoudelijke betekenis van de gebruikte termen na te gaan. Ieder ontwerper van een politiek systeem dat op een of andere manier loting gebruikt zal de term 'representatief' gebruiken. Dat klinkt goed, en daarom wordt de term ook ingezet, maar wat betekent het werkelijk? Is 'geografisch representatief' hetzelfde dan 'descriptief representatief'? Voor velen van ons gaat het toch over nieuwe begrippen.

Zie pdf
 

- Senaat

Het begin van de studie over loting was een samenwerking met de initiator van het 'Senaat' (of tweede kamer) initiatief in Zwitserland (Génération Nomination) waarbij loting zou gebruikt worden om de tweede kamer aan te stellen. Al snel bleek dat het voorstel enkele moeilijk verdedigbare elementen bevatte.  Het was op deze wijze dat stilaan de 'criteria' tot stand kwamen waarmee projecten, in de wetgevende toepassing, die gebruik maken van loting, beoordeeld konden worden. Tot hiertoe hebben we geen oplossing gevonden voor de zwakke elementen in het voorstel. Er zijn wel enkele ontwerpen die al een verbetering inhouden maar nog onvoldoende om, volgens ons, stand te houden in een referendum.

Zie pdf
 

- Inleiding lotingvoorstel

Alhoewel onze voorstellen zo volledig mogelijk uitgewerkt waren bleek al snel dat een inleiding nodig was om van bij de start van de studie van de voorstellen een idee te hebben waar het naartoe ging om het leesbaar te houden.

Zie pdf
 

- Uitgewerkte lotingvoorstellen met de algemene criteria

De uitdaging was om, naarmate de criteria duidelijk werden, zelf een voorstel te ontwikkelen dat niet enkel aan alle criteria voor de loting toepassing zou voldoen maar ook nog een aantal tekortkomingen in het huidig politiek systeem zou aanpassen.  Uiteraard zijn noch de criteria of de voorstellen natuurwetten. Zij dienen enkel als platform om robuuste voorstellen te ontwikkelen die in een democratie in de praktijk gebruikt zouden kunnen worden.  Het is een project in ontwikkeling.

Zie pdf
 

- Toetsing loting

Naarmate we besprekingen tegenkomen die lotingvoorstellen beoordelen, gebruiken we die om ook onze eigen voorstellen te toetsen.

Zie pdf

- Vervolgontwikkelingen

Zie pdf